การวิจัยเชิงบูรณาการเพื่อขับเคลื่อนสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกวัยในบทบาทกลไกสนับสนุนความเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้จังหวัดระยองโดยความร่วมมือขององค์การบริหารส่วนจังหวัดระยองและภาคีเครือข่าย ระยะที่ 2 เกิดจากการสังเคราะห์สถานการณ์และผลกระทบของเมืองในแต่ละมิติ เพื่อจัดทำกรอบคิดหลักในการดำเนินงาน โดยมีรายละเอียด ดังนี้ เหตุปัจจัยที่เป็นลักษณะเฉพาะของจังหวัดระยอง T มีความซับซ้อน เร่งด่วนของโจทย์ และความย้อนแย้งของการพัฒนาเมืองในแบบ 2 ขั้วการพัฒนาระหว่างอุตสาหกรรมและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ที่เร็วกว่าการ พัฒนาคน วิธีคิดในการทำงาน “พัฒนาคนให้เท่าทันการพัฒนาเมือง” S มีกลุ่มองค์กร หน่วยงาน ที่ดำเนินการอยู่แล้ว เป็นเจ้าของเรื่องจำนวนมากและหลากหลาย วิธีคิดในการทำงาน 1.สร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนที่เป็นเจ้าภาพ ตัวจริง สานพลังเพื่อตอบโจทย์เดียวกัน 2. สร้างเงื่อนไขให้ทุกฝ่ายมาร่วมเรียนรู้ ร่วมคิด ร่วมออกแบบ ร่วมลงมือทำ W ต่างคนต่างทำ ยังกระจัดกระจายขาดระบบ+จุดมุ่งเน้นที่ชัดเจนร่วมกัน วิธีคิดในการทำงาน ใช้ศักยภาพของหน่วยงานท้องถิ่น/ท้องที่ระดับจังหวัดเป็นตัวกลางในการเชื่อมโยงและสนับสนุนการดำเนินงานให้ต่อเนื่อง O ทุกคนมีเป้าหมายร่วมที่จะสร้างระยอง ให้เป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ ทีมวิจัยใช้ความเชี่ยวชาญเฉพาะ ริเริ่มให้เกิดการดำเนินงาน 4 ด้าน • จัดปฏิบัติการทางสังคมเพื่อสร้างกลไกความเป็นสถาบัน เพื่อบริหารการจัดระบบนิเวศการเรียนรู้ของเมืองระยอง • พัฒนาโจทย์และสร้างความเข้าใจของการใช้โครงการ พัฒนาเมืองเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อพัฒนาเมืองให้ส่งเสริม คุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม • ออกแบบระบบชุดสาระการเรียนรู้เพื่อสร้างความเข้าใจ ในอัตลักษณ์ ปัญหาการใช้ทรัพยากร และการเรียนรู้ใหม่ • ออกแบบระบบการเข้าถึงแพลตฟอร์มการเรียนรู้ของคน จากการสังเคราะห์ข้อมูลสู่กรอบแนวคิดการดำเนินงานที่แสดงในตารางดังกล่าว ทำให้เห็นว่าจังหวัดระยองมีความซับซ้อนจากการมีบริบทพื้นที่ที่แตกต่างหลากหลายอยู่ในจังหวัดเดียวกัน และมีความเร่งด่วนและย้อนแย้งของ โจทย์ในการพัฒนาเมืองสู่นโยบาย EEC ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้คนปรับตัวไม่ทันกับการเปลี่ยนแปลงของเมือง จึง เป็นเรื่องจำเป็นเร่งด่วนที่จะต้องสร้างเวทีการเรียนรู้เพื่อ “พัฒนาคนให้เท่าทันการพัฒนาเมือง” แต่ในขณะเดียวกัน แม้องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยองและทุกคนจากหลากหลายภาคส่วนจะมีความตั้งใจดีและพยายามดำเนินการ พัฒนาคนพัฒนาเมืองในแบบของตนอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งในรูปแบบการจัดทำซีเอสอาร์ การให้ทุนการศึกษา หรือ การจัดทำแหล่งเรียนรู้ที่หลากหลาย แต่การดำเนินงานเหล่านั้นกลับกระจัดกระจายและขาดพลังในการขับเคลื่อนให้ เกิดความเข้มแข็งไปในทิศทางเดียวกัน รวมทั้งการมองเห็นในภาพรวมและจุดสำคัญในการแก้ปัญหาของเมืองว่า ไม่ สามารถทำได้เพียงการสั่งการจากระดับนโยบาย หน่วยงานใดหรือบุคคลฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่ต้องเกิดจากการร่วมมือ ของกลุ่มบุคคล หน่วยงาน องค์กรทุกภาคส่วน ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนที่ มีส่วนได้ส่วนเสีย(Stakeholder) ให้เป็นเจ้าภาพตัวจริง (โดยคณะวิจัยเรียกกลุ่มภาคีเครือข่ายเหล่านี้ว่า RILA’s Move) ให้เข้ามาร่วมสานพลังเพื่อตอบโจทย์เดียวกัน โดยสร้างเงื่อนไขให้ทุกฝ่ายเข้ามา ร่วมรับรู้ (Co-presencing) ร่วมคิด(Co-sencing) ร่วมออกแบบ และร่วมกำหนดเป้าหมายร่วม เพื่อลงมือแก้ปัญหา (Co-Creating) กับ สถานการณ์หรือโจทย์ปัญหาและผลกระทบที่เผชิญอยู่ ด้วยการร่วมเรียนรู้และหาทางออกร่วมกัน (Co-evoling) โดย ใช้ศักยภาพของหน่วยงานท้องถิ่น/ท้องที่ระดับจังหวัด คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง และเทศบาล เป็น ตัวกลางในการเชื่อมโยงและสนับสนุนการดำเนินงานให้เกิดความต่อเนื่อง โดยมีทีมวิจัยใช้ความเชี่ยวชาญเฉพาะ ริเริ่มให้เกิดการดำเนินงาน เพื่อส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาคนให้เท่าทันการพัฒนาเมืองในการดำเนินงาน 4 ด้าน ประกอบด้วย 1) จัดปฏิบัติการทางสังคมเพื่อสร้างกลไกความเป็นสถาบันเพื่อบริหารการจัดระบบนิเวศการเรียนรู้ของ เมืองระยอง 2) พัฒนาโจทย์และสร้างความเข้าใจของการใช้โครงการพัฒนาเมืองเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อพัฒนาเมืองให้ ส่งเสริมคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม 3) ออกแบบระบบชุดสาระการเรียนรู้เพื่อสร้างความเข้าใจในอัตลักษณ์ของจังหวัดระยอง การจัด การเมืองและปัญหาการใช้ทรัพยากร และการเรียนรู้ใหม่ 4) ออกแบบระบบการเข้าถึงแพลตฟอร์มการเรียนรู้ของคนทุกวัย จังหวัดระยอง จากกรอบแนวคิดที่กล่าวมา จึงนำมาสู่การใช้ระเบียบวิธีของการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมระหว่างตัวแทนกลุ่มภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนของสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกวัยหรือที่ เรียกว่าคณะทำงานขับเคลื่อนการเรียนรู้ (RILA’s Move) ให้เข้ามามีส่วนร่วมสร้างและรวบรวมความรู้เพื่อนำมา จัดระบบให้เป็นชุดสาระการเรียนรู้และแหล่งเรียนรู้ที่มีความจำเป็นและสอดคล้องกับวิถีชีวิตและบริบทของจังหวัด ระยอง ใน 3 หมวดการเรียนรู้ (หมวดการเรียนรู้ระดับเมือง หมวดอัตลักษณ์ระยอง หมวดการเรียนรู้ใหม่) ด้วยการ เปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ผ่านปฏิบัติการเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City Lab: LCL) ที่จะทำให้ผู้เข้ามามีส่วน ร่วมทุกภาคส่วนทั้งผู้จัดการเรียนรู้ (Provider) ผู้สนับสนุนการเรียนรู้ (Endorser) และกลุ่มผู้เรียน (Learners) ที่ หรือผู้ใช้งาน (Users) ในชุมชนหรือประเด็นที่สนใจในนั้นๆ ได้เกิดการเรียนรู้จากกระบวนการระบุปัญหา (CoInitiating) ที่เกิดจากสถานการณ์จริงของชุมชน ที่นำมาสู่การร่วมรับรู้ (Co-presencing)ร่วมคิด(Co-sencing) ร่วม กำหนดเป้าหมายร่วมเพื่อลงมือแก้ปัญหา (Co-Creating) กับสถานการณ์หรือโจทย์ปัญหาที่เผชิญอยู่ด้วยการร่วม เรียนรู้และหาทางออกร่วมกัน (Co-evoling) กระบวนการสร้างการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาชุดสาระการ เรียนรู้และแหล่งเรียนรู้นี้เป็นกระบวนการเรียนรู้แบบองค์รวมที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลง (Holistic & Transformative Learning) ทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและระดับกลุ่ม จากกระบวนการร่วมเสวนา ในพัฒนาการ ทำงานที่ทำให้ทุกคนเกิดการรับฟังและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และเรียนรู้วิธีคิดของกันและกัน ด้วยการใคร่ครวญ สะท้อนคิด (Head) ต่อสถานการณ์และสภาพปัญหาที่กำลังเผชิญอยู่ จนเกิดแรงบันดาลใจและพลังในการร่วมกัน สร้างสรรค์ และค้นหาวิธีการลงมือแก้ไขปัญหานั้นด้วยตนเอง (Hand) จากใจที่มองเห็นเป้าหมายที่มีคุณค่า (Heart) ด้วยคำนึงถึงประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนหรือผู้เรียนร่วมกัน ซึ่งจะส่งผลให้ทั้งบุคคลและชุมชนเกิดการ เปลี่ยนแปลงทัศนคติ พฤติกรรมเกิดสมรรถนะใหม่สู่การเป็นผู้เรียนรู้ (Learner Person) ที่พร้อมเผชิญและเรียนรู้กับ สถานการณ์ปัญหาเพื่อศึกษาค้นหาทางออก พร้อมเรียนรู้สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต อยู่เสมอ (Lifelong Learning) และเป็นพลเมืองที่เข้มแข็งของเมือง (Active Citizen) ที่พร้อมจะดูแล พัฒนาบ้าน ชุมชนและสังคมของตน ให้ เข้มแข็งมีสุขภาวะที่ดีเพื่อก้าวไปสู่การเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ต่อไปในอนาคต ทั้งนี้คณะผู้วิจัยได้ใช้หลักการ 7 องค์ประกอบ ในการทำให้เกิดระบบพัฒนาชุดสาระการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ และเข้มแข็ง คือ 1) คณะทำงาน ผู้จัดทำหลักสูตรเป็นเจ้าขององค์ความรู้หรือเป็นผู้รู้เฉพาะทางและมีผู้ให้การ สนับสนุน 2) ชุดสาระการเรียนรู้/หลักสูตร มีองค์ประกอบชัดเจนคือ โครงสร้าง แนวคิด เนื้อหาการเรียน และ กระบวนการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติจริง 3) ชุมชนมีส่วนร่วมออกแบบการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับบริบทและการนำไป ประยุกต์ใช้จริงเพื่อส่งเสริมสมรรถนะของผู้เรียน 4) จัดการเรียนรู้ผ่านโครงการที่มีความเชื่อมโยงและก่อให้เกิด ประโยชน์กับชุมชน 5) มีระบบประเมินผลการเรียนรู้ เพื่อส่งเสริมสมรรถนะและการเปลี่ยนแปลงในตัวผู้เรียน 6) มี แผนงบประมาณการดำเนินงานเพื่อเชื่อมโยงแหล่งทุนสนับสนุน 7)แผนการประชาสัมพันธ์ เพื่อสร้างเวทีแลกเปลี่ยน เรียนรู้สู่วงกว้าง