“เมืองแห่งการเรียนรู้” ปัจจุบันจำนวนประชากรโลกเพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็วกว่าที่เคยปรากฏมาก่อน ซึ่งมากกว่าครึ่งของประชากรโลกที่อาศัยอยู่ในเมือง และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นถึง 60% ในปี 2030
รวมทั้งเมืองมีบทบาทและมีอิทธิพลต่อการขยายตัวของกิจการในระดับชาติและระดับโลก ทั้งนี้การขยายตัวดังกล่าวทำให้เทศบาลเมืองต่าง ๆ เผชิญกับสิ่งท้าทายที่เกี่ยวข้องกับความสมานฉันท์ในสังคมการพัฒนาเศรษฐกิจ และความยั่งยืน อย่างไรก็ตามเทศบาลเมืองหลาย ๆ แห่ง เริ่มเห็นว่าการดำเนินการตามกลยุทธ์ด้านการเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นปัจจัยสำคัญในการแก้ไขปัญหาเพื่อพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน ดังนั้น องค์การยูเนสโก โดยสถาบันการเรียนรู้ตลอดชีวิตของยูเนสโก (UNESCO Institute for Lifelong Learning - UIL) จึงได้จัดตั้งเครือข่ายระดับโลกด้านเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก (The UNESCO Global Network of Learning Cities - GNLC) เพื่อช่วยรัฐบาลท้องถิ่นพัฒนากลยุทธ์ที่เป็นรูปธรรมในการสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ ซึ่งการศึกษาตลอดชีวิต (Lifelong Education) นั้นมีความเป็นมาที่ยาวนาน โดยเริ่มจากการศึกษาที่ไม่มีรูปแบบจนมาถึงการศึกษาที่มีรูปแบบ และมีระบบมากขึ้นในปัจจุบัน เป็นกระบวนทางการศึกษาเพื่อพัฒนาบุคคล ทุกรูปแบบ ทุกช่วง ทุกวัย ให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นการเติมเต็มเพิ่มพูนความรู้ประสบการณ์ที่มิได้สิ้นสุด หลังออกจากในระบบโรงเรียนไปแล้ว แต่หมายถึงการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างการศึกษประเภทต่างๆ ในสังคม มุ่งให้บุคคลเกิดแรงจูงใจที่จะเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง พัฒนาตนเอง และปรับตนเองให้ก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกอย่างรอบด้าน เป็นการศึกษาที่มุ่งเน้นความเสมอภาค ความเท่าเทียมกันของบุคคลทุกช่วงชีวิต ตั้งแต่เกิดจนตาย ที่มีความหลากหลายทั้งรูปแบบและวิธีการเป็นเครื่องมือในการที่จะพัฒนาบุคคลให้รู้เท่าทันข้อมูล เทคโนโลยีสารสนเทศ และสภาพสังคม เศรษฐกิจ ที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วอันจะเป็น การพัฒนาบุคคลให้มีคุณภาพ ส่งผลให้บุคคลสามารถดำเนินชีวิตในสังคมโลกอย่างมีประสิทธิภาพรอบด้านสถานการณ์ที่เป็นอยู่เดิม/ลักษณะทางกายภาพปัจจุบัน : เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 14 มีนาคม พุทธศักราช 2480 ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ถือเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทเทศบาลเมือง มีพื้นที่มีพื้นที่ 16.96 ตารางกิโลเมตร ดูแลรับผิดชอบทั้ง 38 ชุมชน มีอาณาเขตติดต่อกับโพนทอง ตำบลหลุบ ตำบลเหนือ และตำบลลำพาน (แผนพัฒนาเทศบาล พ.ศ.2561-2565) โดยมีจำนวนหลังคาเรือนในเขตเทศบาล 13,434 หลังคาเรือน จำนวนประชากรทั้งหมดในพื้นที่ตามฐานทะเบียนราษฎร 35,423 คน (งานทะเบียนราษฎร สำนักปลัดเทศบาล พฤศจิกายน 2554) ซึ่งจากรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 250 กำหนดให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะ และกิจกรรมสาธารณะ เพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริม และสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ได้เรียนรู้ทุกช่วงวัยอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต และร่วมมือกับรัฐในการจัดการศึกษาทุกระดับ ดังนั้นเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ จึงจำเป็นต้องส่งเสริม สนับสนุน จัดให้มีการศึกษาตั้งแต่ในระดับก่อนประถมศึกษา จนถึงระดับมัธยมศึกษา โดยมีสถานศึกษาในสังกัดเทศบาล ทั้งหมด 9 แห่ง ได้แก่ 1) โรงเรียนเทศบาล 1 กาฬสินธุ์พิทยาสิทธิ์ 2) โรงเรียนเทศบาล 2 วัดสว่างคงคา 3) โรงเรียนเทศบาล 3 วัดเหนือ 4) โรงเรียนเทศบาล 4 วัดใต้โพธิ์ค้ำ 5) โรงเรียนเทศบาล 5 ดงปอ 6) โรงเรียนเทศบาล 6 ทุ่งศรีเมืองประชาวิทย์ 7) ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ 8) ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ 2 และ 9) โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ (ที่มา : สํานักการศึกษา เมษายน 2564) ซึ่งจากแผนการดำเนินงานด้านการศึกษาที่ผ่านมาของเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ถือได้ว่าดำเนินการสอดคล้องตามแผนพัฒนาการศึกษาท้องถิ่น (พ.ศ. 2561-2565) อย่างชัดเจนภายใต้ 4 ยุทธศาสตร์ คือ ยุทธศาสตร์ที่ 1 การพัฒนาการบริหารจัดการศึกษาโดยใช้โรงเรียนเป็นฐานในการพัฒนาท้องถิ่น ยุทธศาสตร์ที่ 3 การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้มีทักษะชีวิตในศตวรรษที่ 21 (8C) ยุทธศาสตร์ที่ 4 การพัฒนาคุณลักษณะและค่านิยมที่พึงประสงค์ของผู้เรียน และยุทธศาสตร์ที่ 8 การอนุรักษ์ สืบสานศิลปวัฒนธรรม ประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่น (กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น 2561)ณ สถานการณ์ปัจจุบันเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์กำลังพบกับความท้าทายด้วยปัจจัยที่หลากหลายและรูปแบบการเรียนรู้ของประชาชนที่เปลี่ยนไป และพบว่าปัจจุบันสภาพปัญหาของการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น คือปัญหาที่เกิดขึ้นในกระบวนการพัฒนาหลักสูตรที่เป็นปัญหาอันเกิดจากการร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมกันสร้างหลักสูตร และร่วมกันนำหลักสูตรไปใช้ อาทิเช่นในประเด็นการไม่เข้าใจในบทบาทหน้าที่ของตนต่อการพัฒนาหลักสูตร การขาดการประสานงานหน้าที่ที่ดีระหว่างหน่วยงาน การไม่เปลี่ยนแปลงการเรียนการสอนตามแนวทางของหลักสูตร หรือแม้แต่ผู้บริหารระดับต่างๆ เห็นว่าหลักสูตรเป็นหน้าที่ของหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยเฉพาะ สามารถสะท้อนให้เห็นว่าที่ผ่านมาของเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ยังไม่สามารถดำเนินการตามแผนพัฒนาการศึกษาท้องถิ่น (พ.ศ. 2561-2565) อย่างชัดเจนเป็นรูปธรรมภายใต้ 3 ยุทธศาสตร์ คือ ยุทธศาสตร์ที่ 5 การพัฒนาเครือข่ายทางการศึกษา
ท้องถิ่น โดยการเสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายการจัดทำแผนพัฒนาการศึกษาท้องถิ่นยุทธศาสตร์ที่ 6 การส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โดยการเสริมสร้างความเข้มแข็งของ
คณะกรรมการสถานศึกษาและการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาครัฐและเอกชนในการจัดการศึกษาท้องถิ่นและยุทธศาสตร์ที่ 7 การพัฒนาศักยภาพผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้เกี่ยวข้องให้เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงการจัดการศึกษาท้องถิ่น (กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
2561)กระบวนการที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้น : ซึ่งจากสถานการณ์ปัจจุบันที่เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์กำลังประสบ จึงได้เกิดนโยบาย “เมืองน่าศึกษา” ซึ่งเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ได้มองเห็นถึง
ความสำคัญของการศึกษา ที่เป็นอาวุธที่ทรงพลังมาพัฒนาเมืองกาฬสินธุ์ให้เป็น “เมืองน่าศึกษา” ใน 4 ประเด็น คือ ประเด็นแรก เนื่องจากจังหวัดกาฬสินธุ์เป็นเมืองแห่งประวัติศาสตร์ จึงให้ความสำคัญกับการศึกษาประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมชุมชนอันเป็นรากฐาน เพื่อพัฒนาให้เกิดแหล่งเรียนรู้และ Landmark ของเมือง ประเด็นที่สองภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ผลักดันการสืบทอดและพัฒนาภูมิปัญญาให้เกิดเป็นองค์ความรู้ที่ถูกต้อง ประเด็นที่สาม ทุนทางสังคม ใช้ทุนทางสังคมที่ชุมชนมี มาต่อยอดระบบการศึกษา รวมถึงเชื่อมร้อยทุนทางสังคมที่เป็นมนุษย์ เครือข่ายภาคี ให้มีส่วนร่วมในการออกแบบพัฒนาเมืองร่วมกันจนเกิดสังคมแห่งการเรียนรู้ทุกเพศวัย ประเด็นที่สี่ สังคมผาสุก เป็นสังคมแห่งการเรียนรู้ พัฒนาจัดการศึกษาให้ทั่วถึงและเท่าเทียม โดยสร้างนวัตกรรมการศึกษาและพัฒนาองค์กรให้มีสมถรรถภาพ ผลักดันและพัฒนากิจกรรมสร้างสรรค์ของเด็กและเยาวชนจนถึงระดับผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต สามารถนำมาพัฒนาต่อยอดและจัดทำเป็นโครงการต่าง ๆ อาทิเช่น ศูนย์การเรียนรู้สำหรับทุกเพศทุกวัย โรงเรียนพัฒนาความเป็นเลิศทางด้านกีฬาวอลเลย์บอล ประเพณีบุญซำฮะ หอศิลป์กาฬสินธุ์ พื้นที่สร้างสรรค์เยาวชน ยกระดับคุณภาพศึกษาโรงเรียนเทศบาล ศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬา และศูนย์เรียนรู้ออนไลน์ กิจกรรม และสถานที่ต่างๆ ดังกล่าวสามารถเป็นพลังขับเคลื่อนพัฒนาเมืองกาฬสินธุ์ ให้เป็น “เมืองน่าศึกษา” และมีทิศทางการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นอย่างสากล นั่นก็คือ “การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)” มีความจำเป็นกับสังคมสมัยใหม่อันเป็นผลสืบเนื่องจากความรู้ที่มีมากมาย การเปลี่ยนแปลงของสังคมอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจที่มีผลต่อประชาชนในการประกอบอาชีพที่ปรับเปลี่ยนไปสู่การพัฒนาใหม่ที่มีผลต่อเป้าหมายของบุคคลและสังคม การศึกษาต่อเนื่องตลอดชีวิตไม่ใช่เป็นเพียงการศึกษาในโรงเรียนเท่านั้น หากแต่ขยายโอกาสสำหรับสมาชิกของชุมชนในเขตพื้นที่บริการในรูปแบบกิจกรรมการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ขับเคลื่อนด้วยชุมชน (Use of Community) เพิ่มบทบาทของผู้ปกครองและแหล่งเรียนรู้ในชุมชนในการจัดโปรแกรมการศึกษาเชื่อมโยงการเรียนรู้ในชั้นเรียนกับประสบการณ์ในชุมชน ภูมิศาสตร์ย้อนกลับ อาทิเช่นการเรียนรู้วัฒนธรรม นิเวศวิทยาศึกษา และเรื่องราวต่างๆที่ศึกษาเล่าเรียนจะเป็นพลังขับเคลื่อนให้รู้จักบทบาทของตนเองเพิ่มยิ่งขึ้น (https://sites.google.com/site/viewnaiyana/naew-nomkhxng-kar-phathna-hlaksutr)
ซึ่งในประเทศไทยการจัดทำหลักสูตรให้สอดคล้องกับความต้องการของท้องถิ่น ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ในมาตรา 27 ที่กำหนดให้การเรียนการสอนที่ส่งเสริมให้
ผู้เรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับท้องถิ่นของตน จะทำให้ผู้เรียนไม่เกิดความแปลกแยกกับท้องถิ่น สามารถดำเนินชีวิตและพัฒนาท้องถิ่นให้เจริญก้าวหน้าได้อย่างสอดคล้องกับความเป็นจริง การเปิดโอกาสให้บุคลากรในท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมในการเรียนการสอน เป็นการประสานความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างโรงเรียนกับชุมชน เป็นการผนึกกำลังร่วมกันเพื่อสร้างสรรค์พัฒนาทางการศึกษาและท้องถิ่นให้เจริญก้าวหน้าตามความต้องการและเหมาะสม สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมต่างๆ ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม ศาสนา วัฒนธรรม ฯลฯ ซึ่งจะเป็นการพัฒนาที่มั่นคงและยั่งยืน โดยลักษณะการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นนั้นมี 3 ประเภท คือ 1) หลักสูตรท้องถิ่นที่พัฒนาโดยท้องถิ่นเองทั้งหมด 2) หลักสูตรท้องถิ่นที่พัฒนาขึ้นจากหลักสูตรแม่บทที่ส่วนกลางจัดทำ และ 3) หลักสูตรท้องถิ่นที่พัฒนาสำหรับท้องถิ่นใดท้องถิ่นหนึ่งโดยเฉพาะ ผู้สำหรับผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร ต้องมีการร่วมมือกันหลายฝ่ายเพื่อให้เกิดภาคีเครือข่าย ดังนี้ 1) เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ : ผู้อำนวยการสำนักงานการศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัด ครูสถานศึกษาในสังกัด ศึกษานิเทศก์ นักวิชาการศึกษา 2) ภาคเอกชน : บุคคลอื่นๆ ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการใช้หลักสูตร 3) ภาคประชาชน : ปราชญ์ท้องถิ่น ตัวแทนจากชุมชน 4) ผู้เรียน : ตัวแทนจากผู้เรียนทุกช่วงวัย 5) นักวิชาการ: อาจารย์มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์การเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น : ถึงแม้ว่าจะมีหน่วยงานองค์กรภาครัฐ องค์กรทางการศึกษาและภาคประชาสังคมเป็นภาคีเครือข่ายในการขับเคลื่อน “เมืองกาฬสินธุ์แห่งการเรียนรู้” ( Learning Kalasin Municipality) มีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ไว้อย่างหลากหลาย แต่ยังขาดมิติของการเชื่อมโยง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เหล่านั้นอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง การเรียนรู้ไม่ครอบคลุมทุกช่วงวัย ขาดการบูรณาการทุกภาคส่วนรวมพลังคนในพื้นที่ในประเด็นเรื่องการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับช่วงวัยอย่างจริงจัง การสร้างจิตสำนึก รวมถึงการสร้างความผูกพันในการรับรู้คุณค่ามรดกทางปัญญาและมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นให้แก่คนในพื้นที่ในการสร้างการเรียนรู้ ทั้งในรูปแบบหลักสูตรท้องถิ่นและชุดการเรียนรู้ตามอัธยาศัย และสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นผ่านพื้นที่การเรียนรู้ด้วยกลไกความร่วมมือระดับเมือง การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นที่เน้นการมีส่วนร่วมในการศึกษาผู้ใหญ่และการศึกษาตลอดชีวิต ทั้งนี้ทั้งนั้นเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ควรมุ่งเน้นการวิเคราะห์เชื่อโยงข้อมูลท้องถิ่นแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่น และทรัพยากรบุคคลในท้องถิ่น มาบูรณาการการจัดกระบวนการทางการศึกษาการสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ให้กับผู้เรียน โดยสร้างให้เกิดภาคีเครือข่ายทั้ง 1) เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ : ผู้อำนวยการสำนักงานการศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัด ครูสถานศึกษาในสังกัดศึกษานิเทศก์ นักวิชาการศึกษา 2) ภาคเอกชน : บุคคลอื่นๆ ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการใช้หลักสูตร
3) ภาคประชาชน : ปราชญ์ท้องถิ่น ตัวแทนจากชุมชน 4) ผู้เรียน : ตัวแทนจากผู้เรียนทุกช่วงวัย 5) นักวิชาการ: อาจารย์มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ มาร่วมสร้างกรอบหลักสูตรท้องถิ่นของทุกช่วงวัยที่มีการ
ผสานและเชื่อมโยงพื้นที่แห่งการเรียนรู้ กิจกรรมและแหล่งสร้างรายได้บนฐานวัฒนธรรมชุมชน และสร้างต้นแบบชุดการเรียนรู้การศึกษาตลอดชีวิตที่สอดคล้องกับเมืองกาฬสินธุ์ จะสามารถยกระดับ
การศึกษาของท้องถิ่นให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน เพื่อเห็นภาพสุดท้ายคือ สร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ ที่เป็นภาคีเครือข่ายขับเคลื่อนและจัดทำกรอบหลักสูตรท้องถิ่นให้เกิดความเข้มแข็ง พร้อมผลักดันและส่งเสริมให้โรงเรียนภาคีเครือข่ายเป็นเจ้าภาพหลัก และต้นแบบในการขับเคลื่อนความเข้มแข็งการจัดการเรียนรู้ โดยให้โรงเรียนเป็นส่วนหนึ่งในกลไกการบริหารจัดการเมืองร่วมกับชุมชน ภาคประชาสังคมและภาครัฐ