บทคัดย่อ (Abstract)
โครงการวิจัยเรื่อง เกลอปากพูน : การสร้างกลไกความร่วมมือและเครือข่ายพัฒนาพื้นที่
การเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน
จังหวัดนครศรีธรรมราช มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ เพื่อสร้างกลไกความร่วมมือและเครือข่าย
พัฒนาพื้นที่การเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาล
เมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อสร้างพื้นที่การเรียนรู้เพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่น
และคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช และเพื่อสร้างเส้นทาง
การเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน
จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำการรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์
แบบเจาะลึกผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย กลุ่มองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นผู้บริหารและเจ้าหน้าที่
เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราชกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน โดยเลือกแบบเจาะจง (Purposive
Selection) กลุ่มสถานประกอบการ วิสาหกิจชุมชนสถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศวิทยาป่าชายเลน
พิพิธภัณฑ์ชุมชน อุโมงค์โกงกาง สถานประกอบการสวนมะพร้าว การทำน้ำผึ้งป่าโกงกาง
ประวัติศาสตร์ปากพูนโดยเลือกแบบเจาะจง (Purposive Selection) กลุ่มสถาบันการศึกษา
มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช โรงเรียนอนุบาลปากพูน (สังกัดเทศบาลเมืองปากพูน)
ชมรม โรงเรียนผู้สูงอายุ กลุ่มภาคเอกชนในพื้นที่โดยการเลือกแบบสโน บอล (Snow Ball)
ใช้การสนทนากลุ่มย่อยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการประชุมเชิงปฏิบัติการ
ผลการวิจัยพบว่า คณะผู้วิจัยใช้ ไอ้เฒ่าปากพูน” เป็นกลไกความร่วมมือและครือข่ายการ
พัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ กลไก ไอ้เฒ่า ประกอบด้วย 8 กลไก คือ 1) การตระหนักถึง
ความจำเป็นในการสร้างเครือข่าย 2) การประสานหน่วยงานและองค์กรเครือข่าย 3) การสร้างพันธ
สัญญาร่วมกัน 4) การร่วมคิดและวางแผนกิจกรรมร่วมกัน 5) การดำเนินการกิจกรรมร่วมกัน
6) การบริหารจัดการเครือข่าย 7) การพัฒนาความสัมพันธ์ 8) การรักษาความสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง
และการสร้างเครือข่าย และมี 4 เสาหลัก อันได้แก่ ภาครัฐ ภาคท้องถิ่น ภาคชุมชน ภาคเอกชน
และ 3 พลัง ได้แก่ รัฐฐานุภาพ คณานุภาพ และวิชานุภาพ โดยมีพื้นที่ตลาดความสุขชาวเล เป็นพื้นที่
ต้นแบบแห่งการเรียนรู้ผ่านความร่วมมือจากชาวบ้าน ผู้ประกอบการ รัฐ และภาคเอกชน
ในขณะเดียวกันพื้นที่ปากพูนยังมีเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ เส้นทางการ
ท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติบำบัด เส้นทางท่องเที่ยวเชิงเศรษฐกิจชุมชน และอาหารท้องถิ่น ในการ
ยกระดับเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืน
วัตถุประสงค์ (Objective)
1) เพื่อสร้างกลไกความร่วมมือและเครือข่ายพัฒนาพื้นที่การเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิต
เพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
2) เพื่อสร้างพื้นที่การเรียนรู้เพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาล
เมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
3) เพื่อสร้างเส้นทางการเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิต
ในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
รายละเอียด (Details)
พระราชบัญญัติกำหนดแผน และขั้นตอนการกระจายอำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
พ.ศ. 2542 มาตรา 16 บัญญัติให้เทศบาลมีอำนาจหน้าที่ในการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นของตนเอง
ประกอบกับระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วย การจัดทำแผนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
พ.ศ. 2548 แก้ไขถึงฉบับที่ 3 พ.ศ. 2561 กำหนดให้เทศบาลต้องจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น
เพื่อกำหนดกรอบทิศทาง และแนวทางในการพัฒนาท้องถิ่นให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ นโยบายของรัฐ แผนพัฒนาจังหวัดกรอบยุทธศาสตร์ในการพัฒนาท้องถิ่น
ในเขตจังหวัด และนโยบายของผู้บริหารท้องถิ่น
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พื้นที่ปากพูน มีเนื้อที่ส่วนใหญ่มีลักษณะดินปนทรายและดินตกตะกอน
ที่มีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง รูปร่างของตำบลเป็นแนวยาวและอยู่บนภูมิประเทศที่เป็นสันดอน
จากการตกตะกอนทับถมของทรายทำให้มีปัญหาเรื่องการระบายน้ำ ส่วนชายทะเลจะมีพื้นที่ป่าชาย
เลนอยู่ในสภาพพื้นที่น่าเป็นห่วงในปัจจุบัน เนื่องจากทรัพยากรเหล่านี้กำลังประสบปัญหากับสภาวะ
แวดล้อมเป็นพิษทางน้ำ เนื่องจากการบุกรุกสร้างบ้านเรือนที่อยู่อาศัยริมคลองและมีคลองที่สำคัญอยู่2 สาย คือ คลองท่าแพ ต้นน้ำเขาหลวงผ่านจากคลองบ้านตาลไหลผ่านตำบลท่างิ้ว ต้นน้ำมาจาก
อำเภอพรหมคีรี ไหลออกสู่ปากอ่าวไทยบริเวณปากน้ำคลองปากพยิง ต้นน้ำจากเทือกเขาหลวง
ไหลผ่านอำเภอพรหมคีรี บ้านหลาโอนไหลสู่อ่าวไทย
จากการวิเคราะห์ศักยภาพเพื่อประเมินสภาพการณ์พัฒนาในปัจจุบัน และโอกาส
ในการพัฒนาในอนาคตของเทศบาลเมืองปากพูน เป็นการประเมินถึงโอกาสและภาวะคุกคามหรือ
ข้อจำกัดอันเป็นสภาวะแวดล้อมภายนอกที่มีผลต่อการพัฒนาท้องถิ่น รวมถึงจุดแข็งและจุดอ่อน
ของท้องถิ่น อันเป็นสภาวะแวดล้อมภายในขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยใช้เทคนิคการ SWOT
ANALYSIS เพื่อพิจารณาศักยภาพการพัฒนาของแต่ละยุทธศาสตร์เทศบาลเมืองปากพูนได้รวบรวม
ปัญหาความต้องการของประชาชนในเขตเทศบาล ซึ่งได้จากการจัดประชาคมท้องถิ่นและข้อมูล
จากหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง นำมาจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2561-2565) ของเทศบาล
เมืองปากพูน โดยผ่านการกลั่นกรองของคณะกรรมการพัฒนาเทศบาลเพื่อใช้เป็นกรอบทิศทาง
ในการพัฒนาเทศบาลจะเป็นประโยชน์ในการวางแผนการพัฒนาเทศบาลเมืองปากพูนต่อไป (เทศบาล
เมืองปากพูน, 2561)
ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงลงพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูนเพื่อค้นหาโจทย์วิจัยเกี่ยวกับการพัฒนา
เมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City) การพัฒนาเมืองน่าอยู่และการกระจายศูนย์กลางความเจริญ
สอดคล้องกับการพัฒนาในอนาคตของเทศบาลเมืองปากพูนที่สามารถสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่น
และคุณภาพชีวิตในพื้นที่ จากข้อมูลดังกล่าวข้างต้นทราบถึงแหล่งเรียนรู้ 11 แหล่ง ได้แก่ ป่าชายเลน
เครื่องปั้นดินเผา ป่าชุมชน น้ำตาลมะพร้าว อาหารทะเล ผักปลอดสารพิษ หลวงปู่ทวดเหยียบน้ำทะเล
จืด ประมงพื้นบ้าน ตลาดน้ำ การแกะหนังตะลุง และการเลี้ยงผึ้ง ซึ่งปรากฏว่าหลายแหล่งเรียนรู้
ที่กล่าวมาสามารดต่อยอดได้อยู่ 2 แหล่ง คือ แหล่งฐานทรัพยากรธรรมชาติป่าโกงกาง และแหล่งฐาน
ทางวัฒนธรรม เช่น สถานประกอบการสวนมะพร้าว การทำน้ำผึ้งป่า และประวัติศาสตร์ปากพูน
ซึ่งสามารถเป็นต้นแบบการพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City) ผู้วิจัยกำหนดวัตถุประสงค์
ในการศึกษาประกอบด้วย 1) เพื่อสร้างกลไกความร่วมมือและเครือข่ายพัฒนาพื้นที่การเรียนรู้
พิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน
จังหวัดนครศรีธรรมราช 2) เพื่อสร้างการเรียนรู้เพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่
เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช 3) เพื่อสร้างเส้นทางการเรียนรู้พิพิธภัณฑ์มีชีวิต
เพื่อสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นและคุณภาพชีวิตในพื้นที่เทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราชและนำข้อมูลที่ผ่านการเก็บรวบรวมอย่างเป็นระบบตามหลักวิชาการ และเผยแพร่องค์ความรู้
ที่มีคุณค่าเพื่อประโยชน์ต่อการนำไปพัฒนาอย่างยั่งยืนต่อไป
