การพัฒนาเมืองของจังหวัดระยองตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาส่งผลให้เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่าง
รวดเร็วในหลายมิติ ในทางเศรษฐกิจการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมทำให้การเติบโตทางเศรษฐกิจของ
ระยองเพิ่มขึ้นอย่างมาก จนกลายเป็นจังหวัดที่มีรายได้ประชากรต่อหัว (GPP per Capita) สูงที่สุดในประเทศ
ถึง 1.1 ล้านบาทต่อคน ซึ่งไม่สะท้อนรายได้ที่แท้จริงของประชาชนที่มีผู้ประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรมจำนวน
มาก แต่กลับมีสัดส่วนรายได้อยู่เพียงร้อยละ 3 ของรายได้จังหวัด โดยช่องว่างดังกล่าวมีแนวโน้มเพิ่มสูงมากขึ้น
อย่างต่อเนื่อง รวมถึงเกิดการอพยพเข้ามาของแรงงานที่กลายเป็นประชากรแฝงจำนวนมากกว่าร้อยละ 70
ของประชากรระยอง และการขยายตัวของเมืองเพื่อรองรับประชากรที่เพิ่มขึ้น
ปัจจุบันการเข้ามาของโครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic
Corridor) ยิ่งเป็นแรงขับที่ทำให้สถานการณ์ดังกล่าวทวีความรุนแรงและรวดเร็วยิ่งขึ้น ทำให้เกิดผลกระทบต่อ
การพัฒนาความเป็นเมืองโดยเฉพาะทางด้านโครงสร้างพื้นฐานและด้านการพัฒนาพื้นที่เมืองไปสู่การรองรับ
กิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคมแบบเมือง ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาทางด้านมลภาวะ สุขภาพ และคุณภาพชีวิต รวม
ไปถึงปัญหาการพัฒนาคนให้มีทักษะทันต่อการจ้างงานและเศรษฐกิจในอนาคต ดังนั้น จังหวัดระยองและคน
ระยองจึงมีความจำเป็นที่จะต้องเร่งปรับตัวให้เท่าทันและเตรียมความพร้อมเพื่อตอบรับกับความเปลี่ยนแปลง
ของเมือง ที่เริ่มเปลี่ยนจากการเป็นเมืองสามขา (เกษตร ท่องเที่ยว และอุตสาหกรรม) มาสู่เมืองที่แนวคิดที่
แตกต่างกันใน 2 ขั้วการพัฒนา คือ การพัฒนาสู่ความเจริญทางเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมทางฝั่งตะวันตก
ของเมือง และแนวทางการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทางฝั่งตะวันออกของเมือง ซึ่งเป็นความย้อนแย้งและมี
ความซับซ้อนทั้งจากความแตกต่างหลากหลายของบริบทต่าง ๆ ในจังหวัด และจากการพัฒนาเมืองอย่าง
รวดเร็วจนคนยังไม่สามารถปรับตัวพัฒนาให้ทันการเปลี่ยนแปลงของเมืองได้
ดังนั้น จังหวัดระยองจึงได้จัดทำแผนยุทธศาสตร์การศึกษาจังหวัดระยอง พ.ศ. 2561-2564 ขึ้น ซึ่งมี
วิสัยทัศน์ คือ “การจัดการศึกษาสำหรับคนทุกช่วงวัยที่ตอบโจทย์บริบทระยอง เท่าเทียม ทั่วถึง เท่าทัน
สมดุล ร่วมสร้างระยองให้เป็นเมืองน่าอยู่ และเป็นต้นแบบในการผลิตและพัฒนากำลังคน สู่การขับเคลื่อน
เศรษฐกิจและสังคม” โดยมีพันธกิจสำคัญ ประกอบด้วย 1) ส่งเสริมการจัดการศึกษาสำหรับคนระยองทุกช่วง
วัยที่ตอบโจทย์บริบทระยอง เท่าเทียม ทั่วถึง เท่าทัน และสมดุล 2) สร้างระบบบริหารจัดการศึกษาทุกระดับ
เพื่อผลิตและพัฒนากำลังคนในจังหวัดระยองทุกช่วงวัย 3) สร้างเครือข่ายพลังความร่วมมือในการจัดการศึกษา
ระหว่างสถานศึกษา ครอบครัว ชุมชน สถานประกอบการ องค์กรภาครัฐและเอกชน 4) พัฒนาครูและบุคลากร
ทางการศึกษาให้เป็นผู้อำนวยการจัดการเรียนรู้ 5) พัฒนาหลักสูตรระยอง (Rayong MARCO) แหล่งเรียนรู้
และศูนย์สร้างสรรค์ปัญญาเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตและสร้างศักยภาพคนระยอง
นอกจากนั้น จังหวัดระยองยังได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 8 จังหวัด (ระยอง เชียงใหม่ ภูเก็ต สตูล
กาญจนบุรี และสามจังหวัดชายแดนภาคใต้) ในโครงการพัฒนาพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา ตามประกาศ
พระราชบัญญัติพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา พ.ศ. 2562 เพื่อเป็นพื้นที่ทดลองการกระจายอำนาจการจัดการศึกษา
การสร้างนวัตกรรมทางการศึกษาเพื่อยกระดับผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน จึงเป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้จังหวัด
ระยองสามารถกำหนดแนวทางเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาสู่การพัฒนาคุณภาพคนระยองอย่างรอบด้านด้วย
ตนเอง เพื่อเตรียมการรองรับการเป็นจังหวัดจัดการตนเองด้านการศึกษาในอนาคต
ดังนั้น ในปี พ.ศ. 2563 องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง จึงได้ร่วมกับสถาบันอาศรมศิลป์ในบทบาท
นักวิชาการในพื้นที่และผู้ร่วมขับเคลื่อนการดำเนินงาน (Active Partner) จัดทำ โครงการ วิจัยปฏิบัติการเพื่อ
พัฒนาสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัยให้เป็นกลไกสนับสนุนความเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้จังหวัดระยอง
โดยความร่วมมือขององค์การบริหารส่วนจังหวัดระยองและภาคีเครือข่าย ซึ่งนับเป็นโครงการในระยะที่ 1 โดย
นำกระบวนการปฏิบัติการเมืองแห่งการเรียนรู้ (Learning City Lab) ที่สถาบันอาศรมศิลป์พัฒนาขึ้นจากการ
ประยุกต์กระบวนการห้องปฏิบัติการทางสังคม (Social Lab) และการคิดเชิงออกแบบ (Design Thinking) มา
เป็นกระบวนการในการดำเนินงานตามกรอบเมืองแห่งการเรียนรู้ของ UNESCO เพื่อค้นหาบุคคลหลัก (Key
Person) ที่เป็นตัวจริงในการทำงานส่งเสริมการพัฒนาและสร้างการเรียนรู้ในมิติต่าง ๆ ในจังหวัดระยอง ทั้ง
บุคคลในระดับนโยบายไปจนถึงระดับปฏิบัติการที่เป็นคนเล็กคนน้อยที่พยายามแก้ปัญหาและจัดการเรียนรู้ใน
พื้นที่จากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน การศึกษา สื่อมวลชน ประชาสังคมและชุมชน เข้ามาเป็นภาคี
เครือข่าย (Stakeholders) ในการขับเคลื่อนการจัดตั้งสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัยจังหวัดระยอง โดย
ดึงแนวคิดและคุณค่าของแต่ละบุคคลมาสื่อสารเพื่อให้ทุกคนได้เข้ามาทำความรู้จักกัน ทั้งแนวคิด ทัศนคติการ
ดำเนินงานและประเด็นปัญหา (Pain Point) ที่เกิดจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงของเมืองร่วมกัน ผ่าน
การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมด้วยการจัดกลุ่มสนทนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้และร่วมสะท้อนคิด (Reflection)
ทั้งกลุ่มไลน์และการประชุมผ่านระบบออนไลน์ใน 3 กลุ่มย่อยที่แต่ละคนสนใจ ได้แก่ กลุ่มการพัฒนาเมืองแห่ง
อนาคต กลุ่มอัตลักษณ์ระยอง กลุ่มการเรียนรู้ใหม่ เพื่อให้เกิดการร่วมคิด ร่วมหาวิธีแก้ไขต่อโจทย์ปัญหาและ
สถานการณ์ของจังหวัดระยองและบริบทที่ตนอยู่อาศัย จนเกิดเป็นความเห็นอกเห็นใจกัน (Empathy) และ
สร้างความสัมพันธ์ (Relationship) ที่ดีต่อกัน จากการเห็นคุณค่าและความสำคัญของทุกคน ด้วยความ
ตระหนักว่าทุกคนทุกภาคส่วนนั้นล้วนมีความเชื่อมโยงและส่งผลกระทบซึ่งกันและกัน เพื่อนำมาสู่การสานพลัง
ของทุกคนสู่พลังที่ยิ่งใหญ่ในการร่วมลงมือปฏิบัติในการพัฒนาเมืองและคุณภาพชีวิตร่วมกัน จากกระบวนการ
ดังกล่าวจึงส่งผลให้เกิดการรวมกลุ่มทางสังคมของภาคีเครือข่ายในจังหวัดระยองจำนวน 65 องค์กร/
หน่วยงาน/กลุ่ม (118 คน) โดยแบ่งออกเป็น กลุ่มผู้ให้บริการการเรียนรู้ในพื้นที่ (Learning Providers) หรือ
ภาคีเครือข่ายที่เรียกว่า “คณะทำงานขับเคลื่อนการเรียนรู้ (RILA’s Move)” จำนวน 45 กลุ่ม/หน่วยงาน/
องค์กร และภาคีเครือข่ายสนับสนุนสถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัยจังหวัดระยอง จำนวน 20 กลุ่ม/
หน่วยงาน/องค์กร ซึ่งภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนได้ร่วมนำผลลัพธ์จากการดำเนินงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน
นำเสนอต่อผู้ว่าราชการจังหวัดระยอง นายชาญนะ เอี่ยมแสง และนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง เมื่อ
วันที่ 2 สิงหาคม 2564 ซึ่งได้รับความเห็นชอบให้ดำเนินงานต่อเนื่อง ดังมีประเด็นสำคัญประกอบด้วย ร่าง
แนวคิดและรูปแบบการบริหารจัดการกลไกขับเคลื่อนระบบนิเวศการเรียนรู้ของคนระยองทุกวัย ในรูปแบบ
องค์กรหรือสถาบันโดยใช้ชื่อเบื้องต้นว่า “สถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วงวัยจังหวัดระยอง” (Rayong
Inclusive Learning Academy: RILA) รวมทั้งการจัดประเภทของชุดสาระการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์วิถีชีวิตและ
บริบทของจังหวัดระยองใน 3 หมวดการเรียนรู้ จากการระดมความคิดเห็นของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน
ประกอบด้วย หมวดการเรียนรู้ระดับเมือง หมวดอัตลักษณ์ระยอง และหมวดการเรียนรู้ใหม่ที่จะนำไปสู่การ
จัดทำแพลตฟอร์มการเรียนรู้แบบผสมผสานทั้งออนไลน์และออฟไลน์ (Blended Learning Platform) เพื่อให้
คนระยองทุกช่วงวัยเข้าถึงการเรียนรู้เพื่อพัฒนาศักยภาพตนได้ โดยมีแนวคิดริเริ่มการพัฒนาพื้นที่เทศบาลนำ
ร่อง 2 แห่ง ที่เป็นภาพสะท้อนถึงผลกระทบจากการพัฒนาเมืองที่มีความย้อนแย้งของ 2 ขั้วการพัฒนา คือ
เทศบาลตำบลเนินพระ ในประเด็นสถานการณ์การพัฒนาเมืองสีเขียว (Green City) เพื่อตอบเป้าหมาย
อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ และเทศบาลตำบลปากน้ำประแส ในประเด็นสถานการณ์การฟื้นฟูชุมชนประมงสู่
เศรษฐกิจใหม่และการฟื้นฟูระบบนิเวศสู่การพัฒนาชุมชนยั่งยืน เพื่อให้เป็นต้นแบบเมืองแห่งการเรียนรู้ใน
ระดับจังหวัดต่อไป
จากที่กล่าวมาจึงเป็นที่มาของการดำเนินงานโครงการ การวิจัยเชิงบูรณาการเพื่อขับเคลื่อนสถาบัน
การเรียนรู้ของคนทุกวัยในบทบาทกลไกสนับสนุนความเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้จังหวัดระยองโดยความร่วมมือ
ขององค์การบริหารส่วนจังหวัดระยองและภาคีเครือข่าย ระยะที่ 2 โดยมีจุดเน้นในการพัฒนาระบบนิเวศเมือง
แห่งการเรียนรู้ระยอง (Rayong Learning City Ecosystem) ผ่านการดำเนินงาน 3 องค์ประกอบ คือ 1) การ
สร้างนวัตกรรมองค์กรเพื่อให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้ระดับเมือง (Learning City Mechanism) 2) การ
พัฒนาชุดสาระการเรียนรู้และแหล่งเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อเป้าหมายการพัฒนาเมืองและคนระยอง (Inclusive
Learning System และ 3) การพัฒนาแพลตฟอร์มการเรียนรู้แบบผสมผสาน (Blended Learning Platform)
ทั้ง Online และ Offline เพื่อเชื่อมโยงระบบสู่การเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ในทุกระดับ โดยการดำเนินงานสร้าง
ระบบนิเวศการเรียนรู้ใน 3 องค์ประกอบดังกล่าว จะดำเนินการด้วยแนวคิดของการมุ่งสร้างให้เกิด
ความสัมพันธ์ที่สมดุลในการสร้างการเรียนรู้ระหว่างผู้เรียน (Learners) ผู้ให้บริการการเรียนรู้ (Learning
Providers) และผู้สนับสนุนหรือรับรองการเรียนรู้ (Endorsers) เพื่อให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ยั่งยืนต่อไป
ดังมีรายละเอียดแนวคิดการดำเนินงานใน 3 องค์ประกอบ ได้แก่
1. ชุดแผนงานโครงการวิจัย รับผิดชอบการดำเนินงานการสร้างนวัตกรรมองค์กรเพื่อให้เกิดระบบ
นิเวศการเรียนรู้ระดับเมือง (Learning City Mechanism) ด้วยการจัดตั้ง “สถาบันการเรียนรู้ของคนทุกช่วง
วัยจังหวัดระยอง (Rayong Inclusive Learning Academy: RILA)” ด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมโดยมี
องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยองเป็นแกนหลัก ประสานความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายภาคส่วนต่าง ๆ ของ
จังหวัดรวมทั้งสิ้น 65 องค์กร/หน่วยงาน/กลุ่ม ประกอบด้วย ภาคีเครือข่ายคณะทำงานขับเคลื่อนการเรียนรู้
(RILA’s Move) จำนวน 45 องค์กร/หน่วยงาน/กลุ่ม และภาคีเครือข่ายสนับสนุนจำนวน 20 องค์กร/
หน่วยงาน/กลุ่ม ในรูปแบบองค์กรสังคมที่ยั่งยืน กล่าวคือ เป็นองค์กรที่มีความเป็นทางการจากโครงสร้าง
องค์การบริหารส่วนจังหวัดระยอง และมีความเป็นอิสระของภาคีเครือข่ายจากทุกภาคส่วน ซึ่งเป็นผู้มีส่วน
เกี่ยวข้อง (Stakeholders) ที่มาระดมการร่วมทุนทั้ง In Cash & In Kind และร่วมเรียนรู้โจทย์ปัญหาเพื่อที่จะ
ระดมความคิด แสวงหาทางออกในรูปแบบใหม่ ๆ ที่สร้างสรรค์สร้างความยั่งยืนให้กับองค์กร รวมทั้งติดตาม
ประเมินผลเชิงพัฒนา (Developmental Evaluation: DE) การจัดระบบการพัฒนาชุดสาระการเรียนรู้และ
แหล่งเรียนรู้ (Inclusive Learning System) เพื่อเชื่อมโยงเข้าสู่แพลตฟอร์มการเรียนรู้ (Learning Platform)
ที่ทำให้คนทุกช่วงวัยจังหวัดระยองสามารถเข้าถึงในการเรียนรู้เพื่อพัฒนาศักยภาพของตนเองได้อย่าง
สอดคล้องและเหมาะสม